Avrupa Birliği'nin (AB) yasama organı olan Avrupa Parlamentosu (AP), Türkiye hakkında sert eleştiriler ve dikkat çekici talepler içeren yeni karar taslağını görüşmeye başladı. AP’nin İspanyol üyelerinden Nacho Sanchez Amor tarafından kaleme alınan 36 sayfalık rapor taslağı, 17 Haziran'da yapılacak oylamanın ardından nihai halini alacak. Halk tarafından doğrudan seçilen üyelerden oluşan AP'nin bu raporlarının hukuki bir bağlayıcılığı bulunmuyor.
Hukuk devleti, temel haklar ve yargı bağımsızlığı gibi alanlarda ciddi eleştirilerin yöneltildiği raporda öne çıkan başlıklar şu şekilde şekillendi:
VİZE SÜRECİ VE HİZMET PASAPORTU ELEŞTİRİSİ
Türkiye ile AB arasındaki en önemli gündem maddelerinden biri olan Schengen vizesi konusu raporda geniş bir yer tuttu.
-
ALTI KRİTER ÇAĞRISI: Taslak belgede, Türkiye'ye vize muafiyeti sağlanabilmesi için geriye kalan son altı kriterin yerine getirilmesi çağrısı yapıldı. AP, Türk hükümetini vize serbestisi diyaloğunun önündeki engelleri kaldırmaya davet ederken, bu adımların atılması halinde AB Konseyi’nin de üzerine düşeni yapması gerektiğini belirtti.
-
VİZE BAŞVURU SORUNLARI: Belgede, hem talepteki belirgin artış hem de sistemin kötüye kullanılması endişeleri nedeniyle Türk vatandaşlarının vize başvurularında yaşadığı sıkıntılardan üzüntü duyulduğu ifade edildi.
-
HİZMET PASAPORTU VURGUSU: Üye ülkelere vize kolaylaştırma süreçleri için kaynak artırımı çağrısı yapan AP, bu yıl ilk kez hizmet pasaportlarına değindi. Raporda, Türk hükümetinin genel nüfusa fayda sağlayacak adımları atmazken, sayıları net olarak bilinmeyen hizmet pasaportlarını suistimal etmesinden üzüntü duyulduğu aktarıldı.
-
YARGIDA "ÇİFTE STANDART" VE SİYASİ SÜREÇLER
-
BBC'den Güven Özalp'in derlediği habere göre; raporda, Türkiye’deki hukuk sistemine yönelik eleştiriler bu yıl da sertliğini korudu. Hukukun üstünlüğünün aşınmaya devam ettiği ve yargı bağımsızlığının bulunmadığı savunulan metinde, yargıdaki tarafsızlık eksikliği ve yaygın çifte standart uygulamaları esefle karşılandı. Taslakta, hükümet destekçileri ile muhalefet üyelerine aynı şekilde davranılmadığı iddia edildi.
-
AİHM KARARLARI VE SİYASİLER: Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hakkındaki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının derhal uygulanması talep edildi. Ayrıca, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun dava süreci eleştirilerek tutukluluk hali kınandı.
-
AKIN GÜRLEK'E YAPTIRIM TALEBİ: Raporda ilk kez spesifik bir isim belirtilerek, "demokratik gerileme" ve insan hakları ihlalleri gerekçesiyle eski İstanbul Başsavcısı, mevcut Adalet Bakanı Akın Gürlek gibi isimlere karşı AB Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi'nin işletilmesi istendi. Bu çağrı, ilgili kişilerin AB’deki varlıklarının dondurulmasını hedefliyor.
-
Taslak metinde, Türk makamlarının Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda güvence altına alınan laik temellerle tezat oluşturan, dini yaklaşıma dayalı geriletici bir ahlak gündemini toplumun her kesimine aşılama biçiminden duyulan endişenin arttığı ifade edildi. Bu eğilimin; mevzuatta, siyasi söylemde, eğitimde, medyada ve kültürel yaşamda gözlemlendiği, bu durumun temel özgürlüklerin aşınmasına yol açtığı savunuldu.
-
"TERÖRSÜZ TÜRKİYE" SÜRECİNE DESTEK
Raporda iç siyasi gelişmelere ilişkin olarak, "terör örgütü PKK'nın feshedileceğinin duyurulması gibi önemli gelişmelerin önünü açan" ve yürütülen "Terörsüz Türkiye" girişimi kapsamındaki çabalar takdirle karşılandı. Ancak AP, bu süreçte zamanında ve kararlı adımların atılamaması nedeniyle sürecin kırılganlaştığı, dış gelişmelere açık hale geldiği ve kutuplaşmaya zemin hazırladığı tespitinde bulundu.
CHP İÇİN "MUTLAK BUTLAN" DEĞİŞİKLİK ÖNERGESİ
Mahkemenin Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) hakkındaki "mutlak butlan" kararı, taslak raporun kabul edilmesinden sonraki bir tarihte gerçekleştiği için ana metinde yer almadı. Ancak raportör Nacho Sanchez Amor, bu konunun rapora dahil edilmesi amacıyla bir değişiklik önergesi sundu.
Önergede, seçilmiş Genel Başkan Özgür Özel ve parti yönetiminin siyasi entrikalarla görevden alınması şiddetle kınandı. Bu durumun, muhalefete yönelik geniş çaplı baskının son örneği olduğu ve potansiyel rakipleri yargı eliyle eleme amacını taşıdığı öne sürüldü. Önergenin metne girip girmeyeceği 17 Haziran'daki oylamada kesinleşecek.
MÜZAKERELER, EKONOMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER
2005 yılında başlayan ancak 2018'den bu yana fiilen durmuş olan üyelik müzakerelerine de değinilen raporda, somut bir demokratik ilerleme sağlanmadığı müddetçe katılım sürecinin yeniden başlatılamayacağı vurgulandı. Türkiye'nin demokratik reform eksiklikleri nedeniyle AB genişleme politikasındaki yeni "fırsat penceresini" kaçırdığı not düşüldü.
- EKONOMİ POLİTİKALARI: Türk makamlarının makroekonomik istikrar programı, reform taahhütleri ve enflasyonu düşürürken büyümeyi koruma kararlılığı memnuniyetle karşılandı.
-
MÜLTECİLER: Türkiye'nin yaklaşık 2.7 milyon mülteciye ev sahipliği yapması takdir edilmeye devam edildi.
-
JEOPOLİTİK İŞBİRLİĞİ: Türkiye'nin bir NATO müttefiki olarak stratejik önemi teyit edildi. Göç yönetimi, enerji güvenliği ve terörle mücadele gibi alanlarda Türkiye'nin kolaylaştırıcı ve arabulucu rolü vurgulanarak, savunma alanında pragmatik işbirliğinin güçlendirilebileceği belirtildi.
-
Gümrük Birliği ve Kıbrıs: Gümrük Birliği’nin güncellenmesine şartlı destek sürdürülürken, Kıbrıs konusunda iki devletli çözüm politikasından vazgeçilmesi talebi yinelendi.
-
5 YIL SONRA YENİDEN LAİKLİK VURGUSU
AP, en son 19 Mayıs 2021 tarihinde kabul ettiği raporda yer verdiği laiklik vurgusunu beş yıl aradan sonra yeniden gündeme getirdi.
