28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in uluslararası hukuku hiçe sayarak İran'a karşı başlattığı savaş, sadece askeri hedefleri değil, milyarlarca insanın sofrasını da vuruyor. Al Jazeera'nin Dijital Araştırmalar Birimi tarafından yayımlanan görüntüler, savaşın küresel gıda tedarik zincirinde yarattığı eşi benzeri görülmemiş tahribatı ortaya koydu.
Al Jazeera'nin yayınladığı araştırma dosyası ve Sentinel-2 uydusundan alınan görüntüler, Katar Enerji'nin (QatarEnergy) 4 Mart'ta ilan ettiği "Mücbir Sebep" (Force Majeure) kararının ardındaki yıkımı gözler önüne serdi.
Kpler denizcilik verilerine dayandırılan analize göre, dünyanın en büyük üre üreticilerinden biri olan Katar Gübre Şirketi'nin (QAFCO) bulunduğu bölgede üretim adeta durma noktasına geldi. 2025 yılının Mart ayında Katar'dan 427 bin ton üre ve 304 bin ton kükürt ihraç edilirken, 2026 yılının Mart ayında Katar'dan dışarıya tek bir gram gübre bile çıkmadı.
Uydu görüntülerinde, savaştan önce normal seyreden gaz yakma (flaring) işlemlerinin yerini, üretim kesintisi ve acil tahliye işlemlerini işaret eden olağandışı "termal noktalara" bıraktığı tespit edildi.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA YÜZDE 98'LİK ÇÖKÜŞ
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) verilerine göre, küresel üre ticaretinin yüzde 30'unun geçtiği Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği yüzde 95 oranında azaldı. Geçen yıl aynı dönemde boğazdan 1,03 milyon ton azotlu gübre geçerken, bu yıl rakam yüzde 98'lik bir düşüşle sıfıra yaklaştı. Abluka altındaki boğazdan Mart ayında sadece Suudi Arabistan'dan kalkan ve Çin ile bağlantılı olduğu düşünülen bir geminin (KSL HENGYANG) geçiş yapabildiği saptandı.
HİNDİSTAN'DAN BREZİLYA'YA: ÇİFTÇİLER ÇARESİZ
Savaşın faturasını ise dünyanın dört bir yanındaki çiftçiler ödüyor. Al Jazeera, Hindistan'ın Uttar Pradesh eyaletindeki çiftçi Ramesh Kumar'ın dramını örnek göstererek, birkaç hafta önce 15 dolar olan bir çuval üre gübresinin bugün karaborsada 25 doları aştığını belirtti.
Gübre fiyatları küresel piyasalarda da patlama yaptı. Üre vadeli işlemleri ton başına 693 dolara fırlayarak yılbaşından bu yana yüzde 70'in üzerinde rekor bir artış gösterdi.
"15 GÜNLÜK ATEŞKES" FELAKETİ ÖNLEMEYE YETECEK Mİ?
ABD Başkanı Donald Trump'ın 7 Nisan'da duyurduğu ve Pakistan'ın arabuluculuğunda sağlanan "15 günlük geçici ateşkes" umutları yeşertse de uzmanlar tehlikenin geçmediği konusunda uyarıyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, çiftçilerin yüksek gübre ve yakıt fiyatlarıyla "çifte şok" yaşadığını belirterek, tedarik zincirinin toparlanmasının haftalar süreceğini vurguladı.
Uluslararası analistler, ateşkes kalıcı olsa bile gübre üretiminin yeniden başlaması, gemilerin sigortalanması ve nakliyatın normale dönmesinin 4 ila 8 hafta alacağını; kuzey yarımküredeki ekim sezonunun kaçırılması halinde dünyayı geri dönüşü olmayan bir açlık krizinin beklediğini ifade ediyor.
